Του Γρηγόριου Νούσια….

Τηρουμένων των αναλογιών . . .

Ένας Σύγχρονος Αλκιβιάδης;

Δεν είναι λίγοι οι διάκονοι της αρχαιοελληνικής γραμματείας που μας πληροφορούν, ότι μεσούντος του Πελοποννησιακού Πολέμου, εκεί προς το τέλος του Ε’ π.Χ. αιώνα, στας Αθήνας, βασίλευε η ακολασία και ο καθένας από τους νέους, τους πλούσιους κυρίως, θεωρούσε τον εαυτόν του ικανό να κυβερνήσει την πόλη. Το μόνο που χρειάζονταν ήταν ρητορική δεινότητα για να παρασύρουν τον όχλο και να ανακηρυχθούν στρατηγοί – δικτάτορες.

Τότε, εκεί και το φαινόμενο του Αλκιβιάδη, ο οποίος ξεπέρασε όλους τους άλλους σε κακοήθεια, δολιότητα, ατιμία και διαστροφή ψυχική και σωματική. Έφταιγε, βέβαια, η όλη πολιτική αστάθεια. Και, προφανώς, χωρίς την ανοχή του όχλου θα ήταν αδύνατο στον Αλκιβιάδη να διαπράξει τόσα ανοσιουργήματα. Υπήρξε ο πρώτος “αεριτζής”, κατά τον Πλούταρχο.

Βρισκόμαστε στο 430 π.Χ. Ο νεαρός Αθηναίος ευπατρίδης, Αλκιβιάδης, ορφανός από πατέρα, ανεψιός του Περικλή, έχει συμπληρώσει το εικοστό έτος της ηλικίας του και σύμφωνα με τους νόμους της Αθηναϊκής Πολιτείας, μετά την εγγραφή του στο “ληξιαρχικόν γραμματείον”, ως ελεύθερος πλέον πολίτης, δικαιούται να λαμβάνει στο εξής μέρος στις συνελεύσεις του δήμου. Ο φιλόσοφος Σωκράτης, εντυπωσιασμένος μετά τις πρώτες δημόσιες εμφανίσεις του πολλά υποσχόμενου νέου, πλησιάζει τον Αλκιβιάδη για να του παράσχει τις συμβουλές που κρίνει αναγκαίες για έναν μελλοντικό πολιτικό άνδρα.

Άμεσος σκοπός των διαλόγων, δάσκαλου – μαθητή, είναι η γνώση της ηθικής φύσεως του ανθρώπου, δηλαδή το “γνώθι σ’ αυτόν”. Οι διάλογοι ανήκουν στον Πλάτωνα, όπως μας τους παρουσιάζει  στο μνημειώδες έργο του, “Αλκιβιάδης”, με το οποίο προσπαθεί να αποδείξει, ότι η διαφθορά και η εξέλιξη του Αλκιβιάδη σε έκφυλο τύπο, έσχατο προδότη, και ιστορικό κάθαρμα οφείλεται αποκλειστικά και μόνον στην επιπολαιότητα και διαστροφή των Αθηναίων. Ο Σωκράτης θα είναι ο μόνος που θα πετύχει, έστω και παροδικά, να συγκινήσει την εξ απαλών ονύχων διεφθαρμένη ψυχή του νεαρού Αλκιβιάδη, και να μετριάσει την άμετρη αλαζονεία του και κουφότητα που έχουν ως αιτία την καταγωγή, την ωραιότητα καθ’ ότι λίαν ευειδής, τα πλούτη και κυρίως την ευφυΐα του. Και να, ο Αλκιβιάδης θα αναφωνήσει, «Ώ Σώκρατες, ούτω μοι αναπηδά η καρδιά μου εκ του λόγου σου καθάπερ οι κορυβαντιώντες, και δακρύω». Περισσότερο όμως θα δακρύσουν οι Αθηναίοι.

Ο Περικλής πεθαίνει το 429 από πανώλη. Ο Αλκιβιάδης οραματίζεται να κυβερνήσει το μεγαλύτερο και ενδοξότερο τότε ελληνικό κράτος. Πρέπει όμως να μιλήσει από του βήματος του δήμου με “παρρησία”, δηλαδή “λέγειν τα πάντα”, “αληθώς λέγειν” και “ειλικρινώς λέγειν”, και όλα αυτά με αυστηρή “ευσέβεια”. Δεν γνωρίζει όμως τίποτε. Και στις όποιες εκμαιευτικές αιτιάσεις του δασκάλου του, θα αντιτείνει ότι έχει ήδη διδαχθεί από την κοινωνία, “από τους πολλούς”, το τι είναι σύμφωνο προς την δικαιοσύνη και τι αντίθετο προς αυτήν. Ο Σωκράτης, ίσως για πρώτη φορά, θα μετέλθει τον αυστηρό λόγο, και θα του πει, “Ο λαός ως προς τα ζητήματα αυτά είναι ένας κακός δάσκαλος, διότι ουδέποτε ο όχλος είναι σύμφωνος ως προς το τι είναι δίκαιο και τι άδικο, ούτε την τρίλιζα δεν μπορεί να διδάξει ο όχλος”.

Ο Αλκιβιάδης επιμένει, ισχυριζόμενος ότι οι Αθηναίοι σπανίως συζητούν περί του τι είναι δίκαιο, σχεδόν πάντοτε εστιάζουν στο συμφέρον λέγοντες ότι συχνά το άδικο είναι ωφέλιμο. Και δεν πείθεται από τα επιχειρήματα του Σωκράτη που του παραθέτει για να του αποδείξει ότι το ωφέλιμο δεν χωρίζεται ποτέ από το δίκαιο. Και θα εξωτερικεύσει την πεποίθησή του ο Αλκιβιάδης, ότι η μόρφωση του πολιτικού ανδρός δεν συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για τη διακυβέρνηση της πολιτείας, καθ’ όσον πολλοί πολιτικοί άνδρες των Αθηνών υπήρξαν τελείως αμόρφωτοι, αμαθείς και ανίκανοι.

 

Δεν γνωρίζομε σε τι βαθμό κατάφερε ο Σωκράτης να γκρεμίσει το σαθρό οικοδόμημα της αλαζονείας και της εγωπάθειας του νεαρού Αθηναίου σνομπ, για τον οποίον κανένα αξίωμα, καμία διάκριση και καμία τιμή δεν θα ήταν αρκετή για να ικανοποιηθεί η αχαλίνωτη μεγαλομανία του. Γνωρίζομε όμως ότι . . .

Ο Αλκιβιάδης παρέσυρε τους Αθηναίους στην καταστροφική Σικελική εκστρατεία. Δική του ιδέα ήταν. Ίσως, για ιδιοτελείς σκοπούς να οραματιζόταν την κατάκτηση της τότε Δύσεως. Κατηγορήθηκε για το θρησκευτικό σκάνδαλο του βανδαλισμού και της βεβήλωσης των Ερμών Κεφαλών και τα Ελευσίνια Μυστήρια. Του απαγγέλθηκε σχετική κατηγορία και ευρισκόμενος ακόμα στη Σικελία ως ένας από τους τρεις στρατηγούς, θα κληθεί να επιστρέψει για να δικαστεί. Η ιερή τριήρης “Σαλαμινία” τον ανέμενε να τον μεταφέρει πίσω στην Αθήνα. Ό ίδιος θα αξιώσει να επιστρέψει με το δικό του πλοίο. Καθ’ οδόν, θα λοξοδρομήσει προς τον άσπονδο εχθρό της Αθήνας, την Σπάρτη την οποία στο εξής θα υπηρετήσει ως στρατιωτικός σύμβουλος και με σχέδιό του ο βασιλιάς Άγις θα εισβάλλει στην Αττική, 413 π.Χ. κίνηση καταστροφική για την Αθήνα.

Ένας Σπαρτιάτης ναύαρχος, για διαφόρους λόγους, θα διατάξει τον θάνατο του Αλκιβιάδη. Ο γιός τού Άγι και της Τιμαίας, ο Λεωτυχίδας, εικάζετο ότι ήταν γιός της Τιμαίας και του Αλκιβιάδη, και άλλα τέτοια. Πρόφτασε και αποστάτησε. Κατέφυγε στον Πέρση Σατράπη Τισσαφέρνη, τον οποίον συμβούλευσε, αφού ψαλιδίσει τη δύναμη των Αθηναίων, να φροντίσει άμεσα να απαλλάξει τη χώρα από τους Πελοποννησίους.

Θα ψηφιστεί κάποτε από την Αθηναϊκή Δημοκρατία η ανάκλησή του. Τα επακολουθήσαντα ανάγονται σε πτυχές του Πελοποννησιακού Πολέμου. Μετά από κάποιες επιτυχίες του, ο Αλκιβιάδης θα σαλπάρει για Πειραιά. Θα τον υποδεχτούν σαν ήρωα αλλά και ως κακό οιωνό. Όλες οι ποινικές κατηγορίες και διαδικασίες κατά του προσώπου του ακυρώθηκαν. Ο ίδιος θα ηγηθεί της ιεράς πομπής των Ελευσίνιων Μυστηρίων.

Ναι, πολλά τα μεσουρανήματα και περισσότερα τα συντρίμμια για τους Αθηναίους στη συνέχεια με πρωταγωνιστή τον Αλκιβιάδη. Αποκορύφωμα η απόλυτη παράδοση των Αθηναίων μετά την ήττα στους Αιγός Ποταμούς. Ο Αλκιβιάδης θα καταφύγει στον Αρταξέρξη της Φρυγίας. Κάπου εκεί θα δολοφονηθεί το 404 π.Χ., στα 46 του, ίσως με εντολή του Λύσανδρου, του Σπαρτιάτη πολιτικού και στρατηγού, την ίδια χρονιά που τερματίστηκε ο Πελοποννησιακός πόλεμος, είχε ξεκινήσει πριν είκοσι επτά χρόνια, το 431. Ένας πόλεμος που σημαδεύτηκε άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά από την αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του Αλκιβιάδη.

Ο Αλκιβιάδης θα σκιαγραφηθεί ως η φιγούρα ενός μεγάλου άνδρα και σπουδαίου στρατηγού. Πολλοί θα πουν, ότι αν ο ίδιος είχε ηγηθεί πολλών κρίσιμων εκστρατειών, τα αποτελέσματα θα ήταν διαφορετικά για τους Αθηναίους. Χαρακτηρίστηκε ότι αποτελούσε μόνιμη απειλή της πολιτικής έννομης τάξης, προδότης και ασεβής άνθρωπος, παράδειγμα όλων των κλασικών χαρακτηριστικών μιας ψυχασθένειας. Το βέβαιο είναι ότι ξεπέρασε όλους τους Αθηναίους στο μεγαλείο, τη μεγαλοπρέπεια και τη χλιδάτη ζωή. Δεν γνωρίζομε αν και πόσο τον έκλαψε η σύζυγός του Ιππαρέτη, η οποία του είχε χαρίσει μία κόρη και έναν γιο. Ναι, στη Φρυγία ο Αλκιβιάδης, ως φυγάς, ζούσε με την ερωμένη του, Τιμάνδρα. Συμβαίνουν!

Αυτά πριν από είκοσι πέντε αιώνες! Επαναλαμβάνεται η ιστορία, άραγε, έστω ως φάρσα ή κωμωδία; Ρητορικό ερώτημα, καθ’ υπερβολήν.

Στέφανος, στη La Stampa: «Η επιτυχία μου είναι ότι διαθέτω μηδενική πολιτική εμπειρία»! Πρόκειται για πολιτική παρρησία, χωρίς καμία ευσέβεια.

Γι’ αυτό, ο νέος αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ, υπερατλαντικός σε σπουδές, σε νοοτροπία και κυρίως στην τέχνη του επιχειρείν, και ζωή χλιδάτη, ήρθε με φόρα, με άλλοθι την άγνοια της ελληνικής πολιτικής και συνταγματικής πραγματικότητας, με έναν αλαζονικό μανδύα που πράγματι του ταιριάζει, χωρίς καμία Σωκρατική εκγύμναση, περιφέροντας την πολιτική του αυθεντία ανά τας οδούς και τας ρίμας, αμφισβητώντας τα δημοκρατικά κεκτημένα της πατρίδας μας και τους αρμούς της Πολιτειακής Εξουσίας, και . . . όπου βγει. Αμήν!

Θα αποδειχθεί ο Στέφανος, “αεριτζής”; Θα αποτελέσει μόνιμη απειλή της καθεστηκυίας έννομης τάξης; Θα βεβηλώσει τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις της φυλής μας; Θα θεωρήσει τον άκρατο δικαιωματισμό και άλλες δημοκρατικές “εξαιρέσεις” σε συμπεριφορές, ως αδιαμφισβήτητο κοινωνικό κανόνα; Δέχεται ότι κάποια “Σαλαμινία” θα τον περιμένει για δημόσια λογοδοσία, αν απαιτηθεί;

Μας καθησυχάζει η στέρεη βεβαιότητά του, “Εγώ, ναι Εγώ, θα είμαι ο επόμενος πρωθυπουργός”! Αλλά μας ανησυχεί το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας μας για το οποίο ο ίδιος κρατάει κλειστά τα χαρτιά του. Πάντως, ορκίστηκε, έστω και όψιμα, “να φυλάττω πίστιν εις την πατρίδα”! Το μόνο ελπιδοφόρο μέχρι τώρα!

 

3 Απριλίου 2024. Γρηγόριος Δημ. Νούσιας – αεροπόρος.

Πίνακας: Ο Σωκράτης απομακρύνει τον Αλκιβιάδη από την αγκαλιά της αισθησιακής απόλαυσης!